Bitcoin là một loại tiền tệ kỹ thuật số được phát hành dưới dạng phần mềm mã nguồn mở. Đồng tiền ảo này có thể được trao đổi trực tiếp bằng thiết bị kết nối Internet mà không cần thông qua một tổ chức tài chính trung gian nào. Nếu sử dụng đồng tiền thông thường, Nhà nước quản lý, khi giao dịch phải thông qua cơ quan có trách nhiệm và chịu chi phí nộp thuế hoặc khoản dịch vụ nhất định; đối với tiền điện tử bitcoin thì không chịu bất cứ chi phí nào, bởi có thể giao dịch thẳng giữa các đối tác với nhau. Việc hoạt động không chính thống này đã kéo theo những tranh chấp dân sự, thương mại và tội phạm lợi dụng để lừa đảo, chiếm đoạt tiền thật; bởi vì người đầu tư không được pháp luật bảo vệ, trường hợp xảy ra tranh chấp họ sẽ không có cơ sở pháp lý để bảo vệ quyền lợi của mình.

 Ở Việt Nam các loại hình thanh toán hợp lệ chỉ có sec, lệnh chi, ủy nhiệm chi, nhờ thu, ủy nhiệm thu và các phương tiện thanh toán khác theo quy định của Ngân hàng Nhà nước. Theo thông báo của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, việc phát hành, cung ứng, sử dụng các phương tiện thanh toán không hợp pháp như bitcoin và các loại tiền ảo khác sẽ bị phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự.

Tuy nhiên, vì ham khoản lợi nhuận cao bất thường so với số tiền bỏ ra đầu tư thông qua hình thức kinh doanh tiền ảo đa cấp mà nhiều người dân đã bất chấp vay mượn, bán tài sản để tham gia. Chỉ đến khi các đối tượng đánh sập hệ thống, xóa dữ liệu về người đầu tư và biến mất, người tham gia mới biết bị lừa thì giá trị tài sản đã lên tới hàng chục tỷ đồng. Hiện nay, không chỉ trên phạm vi cả nước mà tại Đắk Nông, tình hình hoạt động kinh doanh tiền ảo đa cấp diễn biến phức tạp, qua nắm tình hình đã có khoảng trên 40 người (trong đó có cán bộ đảng viên) tham gia, trong đó có trường hợp bán tài sản đầu tư số tiền hàng trăm triệu đồng.

Bitcoin cũng là loại tiền huy động vốn tương tự hệ thống đa cấp khác. Khi người chơi đông, tham gia nhiều tiền thì người nào có nhiều khách “dưới chướng” sẽ thu được nhiều tiền nhất. Do đó, nhiều người vì ham lợi nhuận đã lôi kéo cả người thân, bạn bè cùng tham gia. Tuy nhiên, đa số người tham gia không biết cách giao dịch trực tiếp mà phải nhờ người giới thiệu trung gian hoặc các đối tượng lừa đảo thực hiện. Khi chơi bitcoin, người tham gia phải bỏ ra một khoản tiền thật để có được lượng bitcoin tương ứng trong tài khoản, hoặc phải bỏ thời gian, công sức ra để “đào” bitcoin, tuy nhiên số bitcoin trong tài khoản này của người tham gia không có giá trị thanh toán trên thị trường hàng hóa (vì không được pháp luật Việt Nam công nhận) và khi người tham gia muốn quy đổi ngược từ số bitcoin mình có được trong tài khoản ra tiền mặt cũng không hề đơn giản, thường gặp rất nhiều rào cản về kỹ thuật do những người tổ chức cuộc chơi tạo dựng lên.

Các giao dịch này diễn ra trên mạng Internet, rủi ro của người tham gia rất cao, bởi cá nhân, tổ chức là chủ hệ thống có thể dễ dàng sử dụng, chiếm đoạt nguồn tài chính của người tham gia mà không có bất cứ sự ràng buộc nào giữa hai bên. Không những thế, các cá nhân, tổ chức là chủ hệ thống có thể đánh sập hệ thống, xóa dữ liệu về người tham gia và biến mất bất cứ lúc nào. Mặt khác, công tác điều tra vô cùng khó khăn, vì hoạt động này không được Nhà nước thừa nhận, pháp luật bảo vệ, trong khi thực hiện giao dịch chỉ có người tham gia và cá nhân, tổ chức là chủ hệ thống biết, đó đó nếu có phát hiện bị lừa thì việc đòi lại số tiền đầu tư hầu như là không thể.

Do có tính ẩn danh cao nên bitcoin có thể trở thành công cụ cho các loại tội phạm như rửa tiền, buôn bán ma túy, trốn thuế, giao dịch, thanh toán tài sản phi pháp, lừa đảo chiếm đoạt tài sản… gây bất ổn tình hình an ninh kinh tế, an ninh tiền tệ. Trước sự xuất hiện của nhiều nạn nhân do đổi tiền thật lấy tiền ảo, Cơ quan Công an các cấp đã liên tiếp có những cảnh báo tới người dân nâng cao ý thức và nhận thức rõ việc tham gia hình thức đầu tư chính thống phải được sự quản lý của Nhà nước. Khi tham gia phải nhận thức rõ đang tham gia cái gì, để làm gì, hiểu rõ quyền lợi và nghĩa vụ của mình, tránh để các đối tượng lợi dụng lừa đảo, chiếm đoạt tài sản.

                          Bùi Thị Phượng